سلطان محمد ميرزا قاجار
16
سفرنامه سيف الدوله ( معروف به سفرنامه مكه ) ( فارسى )
قدس رضوى تعيين شد . ( در جلد سوم منتظم ناصرى صفحهء 322 توليت او در سال 1288 ه . ق . و در دفاتر آستان قدس رضوى در ماه ربيع الثانى 1289 ه . ق . ذكر شده است ) . « 1 » و تا شعبان 1290 ه . ق . در سمت مزبور باقى بود » . « 2 » در اثر حاضر ، سيف الدوله تاريخ انتصاب خود را به سال 1288 مىداند و مىگويد : « بر حسب امر اعليحضرت شاهنشاهى توليت و خدمت آستانهء مقدسه حضرت رضا عليه السلام به اين بىمقدار مفوض گشت ، امروز كه روز 24 شهر ذيحجه الحرام سنهء 1288 است از دار الخلافهء طهران عازم ارض اقدس و مشهد مقدس شدم » . در ماه صفر سال 1291 ، سيف الدوله از توليت آستان قدس بر كنار شد و ميرزا سعيد خان انصارى مؤتمن الملك كه وزير امور خارجه بود ، به جاى وى منصوب گرديد . سيف الدوله در سال 1298 بهسمت ژنرال آجودانى خاصه حضور ناصر الدين شاه انتخاب گرديد و به سال 1301 بيگلر بيگى تبريز و در سال 1305 به جاى ميرزا ابو القاسم خان نورى ، حاكم ملاير ، تويسركان و نهاوند شد . البته در كتاب حاضر ضمن صحبت از اين نواحى ، هيچگونه اشارهاى بدين موضوع ندارد . و معلوم مىشود كه بعدا بهسمت حكمرانى ملاير منصوب گرديده است . او تا سال 1308 حاكم ملاير بود . از يادداشتهاى روزانهء اعتماد السلطنه چنين برمىآيد كه او به علت ظلم و ستم به رعاياى اين مناطق از مقام خود معزول و زندانى گرديد . اما بعد با دادن رشوه به شاه ، از زندان آزاد شد . او در آبادى ملاير بسيار كوشيد و در آنجا باغ بزرگى را به گردشگاه عمومى اختصاص داد كه به پارك سيف الدوله معروف است . در اين باغ مدرسهاى نيز به سبك جديد براى فرزندان و رعاياى خود ساخت . سيف الدوله از مريدان مشايخ سلسلهء صفى عليشاهى بود و بههمين جهت خانقاه صفى عليشاه را در تهران بنا نمود و مسجدى هم در شمال شرقى خيابان شاهآباد ( خيابان جمهورى اسلامى فعلى ) كه به مسجد اقصى معروف مىباشد ، از خود به يادگار گذاشت . حاج سلطان محمد در سال 1309 به جاى پدر خود عضد الدوله حاكم همدان شد و چندى بعد نيز معزول گرديد : اعتماد السلطنه در يادداشتهاى روزانهء خود به علت عزل سيف الدوله و وقايع آن موقع اشارهء كامل كرده است . بر طبق مندرجات تاريخ رجال ايران ، سيف الدوله در سال 1320 حاكم گرگان ، در 1324 وزير تجارت ، در 1327 حاكم كرمانشاه ( باختران فعلى ) و در سال 1326 حاكم خوزستان بوده است . متأسفانه در تاريخ رجال ايران به دوران حكمرانى او در اصفهان اشاره نشده است
--> ( 1 ) - در دفاتر آستان قدس از او به نام سلطان محمد سيف الدولهء شيرازى ، ياد كردهاند . ( 2 ) - بامداد ، مهدى ، شرح حال رجال ايران ، انتشارات زوار ، چاپ دوم ، ج 2 ، تهران ، 1357 .